Chain indexing
نمایش نمایه: نمایش نمایه در پایگاههای اطلاعاتی چاپی لازم است که چرا میتواند دسترسی به واژه و شناسه های موضوع تنها با نمایش نمایه ممکن است. نمایش نمایه در محیطهای الکترونیکی نیز میتواند بسیار مفید باشد زیرا به کاربر اجازه میدهد
فبل ازاز کاوش یا در طول کاوش نظری اجمالی به شناسه ها بیاندازد، تحقیقات روان شناسی دیری است تایید کرده اند که
بازشناسی واژه های مرتبط برای انسان ساده تر از فرا خوانی آنها از حافظه است. نمایش کارآمد نمایه گزینه جانشین را برای کاوش عرضه میکند.نمایش مهار واپگان نیز برای این منظور میتواند مفید باشد.
نمایه زنجیره ای:
این نوع نمایه مدتها قبل از آنکه رایانه و الگوریتمها پا به عرصه بگذارد شکل گرفت، برخی بر همین اساس استدلال میکنند که نمایه سازی زنجیره ای نوعی نمایه سازی رشته ای نیست.(نمایه رشته ای: مدخل های چند گانه از یک مجموعه واحد از واژه ها که از الگوریتم رایانه ای استفاده و ساده ترین نوع آن عبارت است از چرخش واژه ها به طوری که هر واژه فقط یکبار در موقعیت واژه راهنما ظاهر میشود و سایر کلمات به دنبال آن در یک نظم الفبایی ظاهر میشوندو نوع پیچیده ان تلاش بر آن است که بر اساس یک نظم مفهومی معنی دار واژه ها را زیر یک واژه راهنما را مرتب میکنند.
با اینهمه این روش نیز به انواع دیگر نمایه سازی شباهت دارد. و برخی موارد امکان تولید الگوریتمی نمایه های زنجیره ای وجود دارد. در نمایه سازی زنجیره ای، بر اساس سر عنوانهایی که نشانه رده بندی معرف آنهاست رشته هایی از یک یا چند واژه ایجاد میشود. اگر تعداد واژه ها بیش از یکی باشد ترتیب واژهها معکوس است. برای هر یک از سطوح رده بندی یک مدخل ایجاد میشود یک نمایه الفبایی که در آن برای هر مفهوم و اصطلاحی خاص برگزیده میشود. و هر اصطلاح به وسیله یکی از نشانه های رده بندی مشخص میگردد توالی اصطلاحات هر مفهومدر جهت عکس رده بندی زنجیره ای یعنی از خاص به عام یا از جز به کل حرکت میکند. اگر نشانه رده بندی از چهار جز تشکیل شده باشد برای آن چهار شناسه درست میشود. اولی دارای هر چهار جز است دومی سه جز سومی دو جز وچهارمی یک جز را در برمیگیرد. جز آخر کلی ترین است است که همه سه جز اصلی را در بر میگیرد. و از این طریق یک نمایه الفبایی مستقیم برای همه موضوعات تحت پوشش ایجاد میشود. نمونه بسیار ساده ای از این نوع نمایه بر اساس ده بندی دیویی در ادامه ارائه شده است:
علوم اجتماعی 300
اقتصاد 330
مالیه عمومی 336
مالیات 2/336
علوم اجتماعی 300
اقتصاد علوم اجتماعی330
مالیه عمومی .اقتصاد.علوم اجتماعی 336
مالیات . مالیه عمومی.اقتصاد2/336
بسیاری از این واژه ها در متن این مدخل زائد هستند و با حذف آنها میتوان مدخل های زیر را ایجاد کرد :
علوم اجتماعی 300
اقتصاد 330
مالیه عمومی.اقتصاد 336
مالیات.مالیه عمومی. اقتصاد 2/336
این مدخل ها بترتیب الفبا مرتب میشوند
از نمایه سازی زنجیره ای تنها میتوان به همراه یک نظام رده بندی خاص که آن نیز به نوبه خود برای واحدهای سندی معینی که باید نمایه شوند بکار برده میشوند. نمایه اصلی به ترتیب رده مرتب میشود. نمایه زنجیره ای برای موضوعاتی که تحت پوشش نظام رده بندی قرار دارد یک نمایه ثانوی الفبایی تهیه میکند..
.یک زنجیره از کلمات منظم با ابعاد مشخص برپایه یک نظم خاص که زنجیره وار و هماهنگ است.سطح کلمات پیش هماراست.رانگاناتان باور داشت با ابداع این روش یسیتم مفید دسترسی به واژه در نمایه سازی الفبایی در کتابخانه ملی بریتانیا از نمایه زنجیره های در سالهای0 196-_1950 استفاده میشد ولی هماکنون از نمایه پرسی استفاده میشود.
Chain classification ;رده بندی زنجیره ای
توالی تقسیمات وابسته بیکدیگر که مفهوم الف شامل ب است و مفهوم ب شامل ج است یا برعکس ج قسمتی از ب است. مثلا ادبیات ادبیات فارسی شعر فارسی، مولانا جلال الدین رومی، مثنوی زنجیره ای از تقسیمات در ادبیات است. سلسله مراتب مفاهیم یک موضوع به نحوی که یکی شامل مفهوم بعدی خود در همان رشته باشد. سلسله مراتب زیر رده ها بنحوی که به تدریج کلیت هر یک کاهش بیابد و بر شدت مفهوم آن افزوده شود. به زبانی دیگر توالی زنجیروار در یک فرانمای رده بندی از کل به جز یا از عام به خاص. مثل:
موسیقی780
موسیقی درماتیک 782
اپرا 1/782
پارتیسونهای و قطعات اپرا15/782
اپرای شهرزاد اثر ریمسکی154/782
نمایه سازی که از نظام زنجیره ای تبعت میکند در جهت عکس یعنی از خاص به عام یا از جز به کل حرکت میکند و در مثال بالا نمایه را به این ترنیب میسازد:
اپراهای خاص 154/782
پارتیسونهای و قطعات اپرا15/782
اپرا 1/782
موسیقی دراماتیک 782
موسیقی 780
منابع و ماخذ:
دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی
دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
